Zesikopilo

Umtjhado Wesintu WamaNdebele: Amagadango, Imikhuba Nehlelo Lomendo

Umtjhado wesintu samaNdebele awusimnyanya welanga linye, kodwana ngumendo owakhiwa kancani-kancani phakathi kwemindeni emibili.

Uthoma elobolweni, uragele phambili ekulungiselelweni kwakamakoti, bese upheleliswa ngemva komtjhado.

ESewula Afrikha, amaNdebele atholakala khulu eMpumalanga, eGauteng neLimpopo.

Umkhuba lo uhlobene namanye amaNdebele weMatebele eZimbabwe, kodwana amaphuzu athile ayahluka ngomndeni, ikoro nendawo.

Isigaba sokuthoma sivulwa kukwazisa abadala ngehloso yomendo, okutjho ukubawa umlilo.

Umndeni wakomkhwenyana awungeni wodwa; uthumela i-idombo, indoda ethembekako, engeyisoyise kamkhwenyana begodu kungasiso umfazi.

Kunamagadango afana nokungena ekhaya, isivulamlomo ne-kangaziwe, ngalinye linehlawulo yokuhlonipha.

I-idombo yethula inhloso, urhari aqinisekise ukuthi uyamazi umkhwenyana, bese imindeni yamukelana ngokusemthethweni.

Ilobolo livame ukutjhiwo ngeenkomo namkha ngemali, khulukhulu ngamalengiso.

Umndeni kamkhwenyana uthwala iindleko: ilobolo, inkomo (ehlonipha unina kamakoti), ijazi likababa, nengubo kamma, kanye nezinye iimfanelo zomkhosi.

Umakoti nomkhwenyana bavame ukungabi khona emcociswaneni; abadala ne-idombo ngibo abaphetheko.

Esigabeni sesibili, umakoti uhlala ekusithekeni isikhatjhana, afundiswe bomma abadala ngokuphatha ikhaya nomendo.

Nakube ingcenye yelobolo sele ivunyelwene, umkhwenyana uqalwa njengo-umkhwenyana emthethweni womndeni, bese umakoti adluliselwe kubakwakhe abatjha.

Ngelanga lomtjhado, umakoti nomkhwenyana bavame ukuhlukaniswa hlangana nomkhosi; umakoti avikelwe ekubonweni mnakho kungenwa emzini, kuthi umthimba ugcwale itjhijilo, ukudla nezipho.

Imindeni eminengi ihlanganisa lokhu nomtjhado weSontweni namkha wephepha.

Isigaba sesithathu sigxile ekungeneni kwakamakoti emndenini omutjha. 

Ukuhlonipha (ukuziphatha ngenhlonipho ebukhweni) kuhlala kuyisisekelo.

Ngokwesiko, umendo uthathwa njengopheleleko msinyana umntwana wokuthoma nasele azelwe.

Nanyana kunjalo, amagadango la awafani ngokupheleleko kiwo woke amakhaya; abadala bomndeni ngamunye ngibo abacacisa indlela efaneleko.