Iindaba

Ubujamo beNdebele Buyephula Imikhawulo Yomlando

AmaNdebele weSewula Afrika ayinqophamlando wesitjhaba esiphile saphumelela ngaphansi kobunzima obukhulu obubangelwe kutjhuguluka kwamandla angaphakathi nangaphandle kusukela kudala bekube nje.

Isiko labo yisisekelo esiqakathekileko sobunikazi babo, lakha ubunjalo babo ngokuhamba kwesikhathi phakathi kwemizamo emikhulu yomlando.

Ubuhlalu, ukupenda iindonga, izindlu kanye neendlela zokugqoka zikhomba ngokusobala ubunikazi bamaNdebele, zibasiza ukugcina umuzwa wokuba ngabanye naphezu kobunzima ababuhlangabezane nabo kusukela ngekhulu le-19.

Ubuciko babo bunomlando omude, ikakhulukazi kusukela ngeminyaka yama-1940, begodu bakhuthazwa ziinhlungu zokwehlulwa maBhunu ngo-1883, okwabangela ukuhlakazeka kwesitjhaba.
Ngemva kwalokho, ukupenda iindonga kwaba yindlela yokulwa nokulahleka kobunikazi, kudlulisa iimfundiso, amagugu nemisebenzi yabafazi ekhaya. Ubuhlalu nabo budlulisa imilayezo ngeminyaka, izigaba zokukhula kanye nemicimbi efana nokuthomba.
Ngemva kuka-1994, ubuciko bamaNdebele bamukelwa njengenye yeendlela zokwakha ubunjalo besitjhaba seSewula Afrika. U-Esther Mahlangu uphakamise lesi siko, walenza laziwa emhlabeni, ngalokho eqinisa ubukhona bamaNdebele esikhathini sanamhlanjesi.

Ngalokho, ubuciko bamaNdebele abugcinanga ngokuba yindlela yokuziveza kuphela, kodwana buphenduke ilifa eliqakathekileko elidluliselwa ezizukulwaneni.

Abafazi basadlala indima enkulu ekuqinisekiseni bona amasiko ayaphila, bafundisa abatjha indlela yokupenda, ukwenza ubuhlalu kanye nokwakha izindlu ngendlela yesintu.

Lokhu kuqhubeka nokwakha umanyano, kuqinisa ukuzigqaja ngobunikazi, begodu kugcina umlando wabo uphila naphezu kokutjhuguluka kwesikhathi nemithelela yangaphandle.